Istorijski i geografski okvir Sremskih Karlovaca
Praistorija Sremskih Karlovaca sagledava se danas pre svega kroz arheološke nalaze i skromne materijalne tragove koji svedoče o najranijem životu na ovom prostoru. Najstarija istorija Karlovaca obavijena je tišinom prošlih milenijuma, jer su podaci iz praistorijskog i rimskog perioda malobrojni i fragmentarni. Izostanak pisanih izvora uslovljava da se ovaj deo prošlosti razume isključivo kroz ostatke materijalne kulture i njihovo sagledavanje u okviru šireg kulturno-istorijskog prostora kojem su Karlovci pripadali.
Sremski Karlovci se nalaze u srcu Srema, na jednom od najvažnijih prirodnih koridora jugoistočne i srednje Evrope, duž Dunava. Ovakav položaj učinio ih je mestom susreta brojnih naroda, trgovaca i kultura koje su sa Balkanskog poluostrva ulazile u južnopanonski prostor, ostavljajući trag u lokalnoj kulturnoj sferi.
Najraniji tragovi života: neolitski Karlovci
Prvi sigurni dokazi o ljudskom prisustvu na području Sremskih Karlovaca potiču iz mlađeg kamenog doba – neolita. Tome svedoče arheološki nalazi sa lokaliteta Selište i Karaš, gde su otkriveni predmeti svakodnevice i ostaci prvih naselja.
Selište – neolitsko naselje na području današnjih Karlovaca
U predelu Selišta, u vinogradu dr Đure Štrasera, pronađeni su ostaci zemunica, koje predstavljaju najstariji oblik stalnog stanovanja u ovom kraju. Delovi prvih nadzemnih kuća otkriveni su u Gornjem kraju, na prostoru današnjeg ukrštanja ulica Patrijarha Rajačića, Poštanske i Sonje Marinković.
Ovi skromni, ali dragoceni tragovi govore o zajednici koja je živela, radila i stvarala hiljadama godina pre savremenih Karlovaca.
Karlovci u rimsko doba: granica Carstva tik iznad Dunava
U antičko vreme prostor današnjih Sremskih Karlovaca nalazio se na važnoj liniji rimskog limesa, utvrđene granice carstva duž Dunava. Karlovci su bili smešteni između dva značajna utvrđenja:
- Cusum (današnji Petrovaradin)
- Acimincum (Stari Slankamen)
Iako nema dokaza o velikom rimskom naselju na mestu današnjih Karlovaca, postoje podaci o rimskoj infrastrukturi koja je prolazila ovim predelom. U II veku ovuda se pružao važan put koji je povezivao Singidunum (Beograd) sa Mursom (Osijek).
Rimsko utvrđenje nadomak Karlovaca – Prosjanice u Čortanovcima
Na samoj granici karlovačkog atara, u Čortanovcima, na lokalitetu Prosjanice, otkriveni su ostaci manjeg utvrđenja koje je bilo deo dunavskog limesa. Ovaj nalaz potvrđuje da je prostor oko Karlovaca bio pod rimskim nadzorom i imao strateški značaj.
Zavičajna zbirka – čuvar najstarijih tragova Karlovaca
Najvrednije arheološke predmete vezane za praistorijski i rimski period danas čuva Zavičajna zbirka Sremski Karlovci. Zanimljivo je da su prve predmete, krajem 19. veka, sakupili upravo đaci i profesori Karlovačke gimnazije, čime je započeto sistematično čuvanje najstarijih tragova života na ovim prostorima.
