Nakon neuspešne opsade Beča 1683. godine, oslobađanja Budima 1686. i poraza Osmanlija kod Slankamena 1691. godine, rat između Osmanskog carstva i članica Svete lige približavao se kraju. Presudan trenutak dogodio se 1697. godine, kada je princ Eugen Savojski u bici kod Sente teško porazio vojsku sultana Mustafe II. Iako su se sukobi nastavili i naredne godine, obe strane bile su iscrpljene. Osmanlije su predložile mirovne pregovore, a Austrija i njeni saveznici prihvatili su ponudu.
U to vreme Sremski Karlovci nosili su ožiljke dugih ratova. Grad je bio pod osmanskom vlašću do 1688. godine, a prilikom povlačenja Turci su ga spalili i gotovo potpuno razorili. Uprkos tome, upravo će ovo malo sremsko mesto ubrzo postati pozornica jednog od najvažnijih diplomatskih događaja u evropskoj istoriji.
Zašto su pregovori održani baš u Karlovcima?
Sremski Karlovci izabrani su za mesto pregovora zato što su predstavljali neutralan prostor koji u tom trenutku nije pripadao nijednoj zaraćenoj strani.
Pošto grad nije mogao da primi veliki broj diplomatskih izaslanstava i njihove pratnje, izvan naselja podignut je čitav logor sa šatorima. U njegovom središtu izgrađena je drvena većnica kružne osnove, dok su oko nje podignute manje prostorije namenjene međusobnim konsultacijama pregovarača.
Najveći problem predstavljao je protokol. Nijedna delegacija nije želela da prva uđe u prostoriju za pregovore, jer bi to značilo priznavanje prvenstva drugoj strani. Zbog toga je većnica dobila četvora vrata. Poslanik Osmanskog carstva ulazio je na južna vrata, austrijski predstavnik na severna, dok su engleski, nizozemski, ruski i poljski izaslanici koristili preostale ulaze.
Upravo ovde prvi put je u diplomatskoj istoriji primenjen princip pregovaranja za okruglim stolom, simbol jednakosti svih učesnika.
Karlovački mir koji je promenio Evropu
Posle sedamdeset i dva dana pregovora, 26. januara 1699. godine, u Sremskim Karlovcima potpisan je Karlovački mir, uz posredovanje Engleske i Holandije.
Sporazum su zaključili članovi Svete lige, Austrija, Poljska i Venecija, sa Osmanskim carstvom. Time je završen šesnaestogodišnji rat, a politička karta jugoistočne Evrope značajno je promenjena.
Osmansko carstvo prepustilo je Austriji gotovo celu Ugarsku sa Erdeljom, osim Banata, zatim zapadni deo Srema, Slavoniju, Liku i Baniju. Austrija je dobila pravo slobodne trgovine u Osmanskom carstvu, kao i pravo zaštite katoličkih hodočasnika u Palestini. Sa Rusijom je u Karlovcima zaključeno samo dvogodišnje primirje.
Od pregovaračke sale do Kapele mira
Nakon zaključenja mira, drvena građevina u kojoj su vođeni pregovori pretvorena je 1710. godine u katoličku kapelu posvećenu Mariji od mira. Inicijativu su pokrenuli franjevci iz Petrovaradina, koji su u Karlovce dolazili da služe misu.
Kako su se Karlovci širili, kapela se od usamljenog objekta izvan naselja našla na njegovom obodu. Zanimljivo je da su četvora vrata, kroz koja su nekada ulazili predstavnici zaraćenih država, zazidana, ali su njihovi obrisi i danas vidljivi.
Kapela mira kakvu danas poznajemo
Današnja Kapela Gospe od mira podignuta je 1817. godine na mestu gde se nalazio šator glavnih pregovarača tokom sklapanja Karlovačkog mira.
Na ulaznom portalu nalazi se natpis koji podseća na ovaj istorijski događaj, dok među donatorima izgradnje nalazimo i ime pravoslavnog mitropolita Stefana Stratimirovića. U dvorištu ispred kapele nalazi se grobnica mletačkog diplomate koji je preminuo tokom pregovora.
Arhitektura Kapele mira
Kapela ima kružnu osnovu sa pravougaonim oltarskim prostorom i kupolu koja dominira čitavom građevinom. Njena arhitektura predstavlja skladan spoj kasnog baroka i klasicizma.
Pročelje krase dekorativni pilastri, bogato profilisani venci i reprezentativni portal, dok kupola sa lanternom i krstom podseća na prvobitni izgled građevine. Bočne fasade odlikuju okrugli i polukružno završeni prozori, a jednostavnije oblikovani ulazi naglašavaju klasicističku svedenost.
Unutrašnjost Kapele mira
Unutrašnjost kapele odiše jednostavnošću i mirom. Prirodna svetlost dopire sa galerije i osvetljava centralni prostor, dok se na galeriji nalaze male orgulje do kojih vode drvene stepenice.
Glavni oltar izrađen je 1846. godine u spoju kasnobaroknog i klasicističkog stila. Njegovo središte zauzima oltarna slika Bogorodice sa Hristom, okružena korintskim stubovima i bogato oblikovanom oltarskom arhitekturom.
